Oto co się wydarzyło: o świcie 1 września dyżurny spiker Zbigniew Świętochowski nadał z Warszawy informację o ataku Niemiec na Polske („Halo, halo, tu Warszawa…”), po czym odtworzył płytę z wcześniej nagranym komunikatem Józefa Małgorzewskiego zaczynającym się od słów „A więc wojna!”. Płyta była przygotowana kilka dni wcześniej „na wszelki wypadek” i przechowywana w zaplombowanej szafie w rozgłośni Warszawa I przy ul. Zielnej 25.
Wstęp (na żywo) poprzedzający komunikat brzmiał :
„Halo, halo, tu Warszawa i wszystkie rozgłośnie Polskiego Radia. Dziś rano o godzinie 5 minut 40 oddziały niemieckie przekroczyły granicę polską, łamiąc pakt o nieagresji. Bombardowano szereg miast. Za chwilę usłyszą Państwo komunikat specjalny.”
(To intro wygłosił Zbigniew Świętochowski).
„A więc wojna! Z dniem dzisiejszym wszelkie sprawy i zagadnienia schodzą na plan dalszy. Całe nasze życie, publiczne i prywatne przestawiamy na specjalne tory, weszliśmy w okres wojny. Cały wysiłek narodu musi iść w jednym kierunku. Wszyscy jesteśmy żołnierzami. Musimy myśleć tylko o jednym – walka aż do zwycięstwa!”
( To wcześniej nagrany komunikat Józefa Małgorzewskiego)
FAQ
Kiedy to nadano?
1 września 1939 r., ok. godz. 6:30. Wtedy dyżurny spiker Zbigniew Świętochowski zerwał plombę i odtworzył „komunikat specjalny” nagrany wcześniej przez Józefa Małgorzewskiego. We wstępie podano też godzinę 5:40 jako moment przekroczenia granicy przez wojska niemieckie.
Polskie Radio 24
Skąd nadano komunikat „A więc wojna!” jaka rozgłośnia i gdzie?
Z Rozgłośni Warszawa I (Polskie Radio), z ówczesnej siedziby przy ul. Zielnej 25 w Warszawie. Stąd program szedł do „wszystkich rozgłośni Polskiego Radia”.
Kto to mówił (imię i rola)?
- Zbigniew Świętochowski – spiker dyżurny, na żywo zapowiedział atak i uruchomił płytę.
- Józef Małgorzewski – aktor i publicysta PR, głos nagrany na płytę kilka dni wcześniej („A więc wojna!”).
Czy to było na żywo czy z taśmy?
Wejście wstępne (informacyjne) było na żywo, natomiast właściwy „komunikat specjalny” był wcześniej nagrany (29-30 sierpnia) na płytę i odtworzony 1 września rano.
Dlaczego nagrano to wcześniej?
Na polecenie władz przygotowano „komunikat specjalny” „na wszelki wypadek” – nagranie przechowywano zaplombowane, by w chwili ataku odtworzyć bez zwłoki.
Polskie Radio online
Jakie są archiwalia i co z nimi?
Polskie Radio przechowuje powojenną kopię oryginalnego nagrania; wiele płyt z września 1939 r. („metalofony”) z Zielnej 25 zagrabiono w czasie wojny – część udało się odzyskać.
Czy to był „pierwszy strzał” wojny
W komunikacie pada godzina 5:40 (przekroczenie granicy). Historycznie za rozpoczęcie wojny uznaje się też ostrzał Westerplatte o 4:45 oraz nalot na Wieluń o 4:43 – stąd różne „godziny początku” w opracowaniach.
Ciekawostka:
Józef Małgorzewski jest też często wskazywany jako lektor ostatniego komunikatu Polskiego Radia z oblężonej Warszawy („Halo, halo! Czy nas słyszycie? To nasz ostatni komunikat…”) – to już jednak inny, późniejszy epizod września.