Jak dwa amerykańskie okręty znalazły się u brzegów Francji
W 1864 roku amerykańska wojna secesyjna trwała już trzeci rok. Konfederacja, znacznie słabsza na morzu od Unii, nie mogła sobie pozwolić na otwartą konfrontację flot. Zamiast tego postawiła na rajderstwo handlowe. Idea była prosta: jeśli nie możesz pokonać wrogiej marynarki, zniszcz jego handel.
CSS Alabama był najskuteczniejszym okrętem tej strategii. Zbudowany w 1862 roku w stoczni Laird w Birkenhead w Anglii (co samo w sobie było skandalem dyplomatycznym), przez blisko dwa lata polował unijną flotę handlową na Atlantyku, Oceanie Indyjskim i w okolicach Przylądka Dobrej Nadziei. Na swoim koncie miał ponad 60 przechwyconych lub zatopionych statków kupieckich. Do portu w Cherbourg zawinął 11 czerwca 1864 roku, potrzebując pilnych napraw. Kadłub obrósł, kotły były w kiepskim stanie, a zapasy amunicji przeleżały miesiące w morskiej wilgoci.
USS Kearsarge od miesięcy polował na Alabamę po europejskich wodach. Gdy dotarła wiadomość, że konfederacki rajder stoi w Cherbourg, kapitan John Winslow natychmiast zablokował wyjście z portu. Kapitan Raphael Semmes z Alabamy mógł zostać internowany przez Francuzów albo wyjść i walczyć. Wybrał walkę.
Okręty
Oba okręty to slopy wojenne o napędzie parowo-żaglowym, ale różniły się w kilku istotnych szczegółach.
CSS Alabama
CSS Alabama wypierał około 1050 ton. Miał 67 metrów długości i załogę liczącą około 145 ludzi. Uzbrojenie stanowiło osiem dział: sześć 32-funtowych gładkolufowych, jedno 100-funtowe działo Blakely’ego z gwintowaną lufą oraz jedno 8-calowe gładkolufowe. Alabama była szybsza od większości przeciwników, co przez dwa lata pozwalało jej unikać walki na niekorzystnych warunkach. Problem w tym, że po miesiącach na morzu bez doku ta przewaga w prędkości praktycznie wyparowała.
USS Kearsarge
USS Kearsarge wypierał około 1550 ton. Był krótszy (60 metrów), ale cięższy i solidniej zbudowany. Załoga liczyła 163 ludzi. Główną siłę ognia stanowiły dwa 11-calowe działa Dahlgrena, uzupełnione o cztery 32-funtówki i jedno 30-funtowe działo Parrotta z gwintowaną lufą. Winslow miał jeszcze jednego asa w rękawie: na burtach okrętu, na wysokości maszynowni, kazał rozwiesić łańcuchy kotwiczne przykryte deskami. Prowizoryczny pancerz, który miał się okazać decydujący.
Starcie USS Kearsarge vs CSS Alabama
19 czerwca, w niedzielny poranek, Alabama wyszła z portu. Na francuskim brzegu zebrały się tłumy widzów. Angielski jacht Deerhound wypłynął, żeby obserwować z bliska.
Okręty otworzyły ogień z odległości około 900 metrów. Alabama strzeliła pierwsza. Oba okręty zaczęły krążyć wokół siebie, skręcając na prawą burtę, tworząc coraz ciaśniejsze okręgi. Łącznie okrążyły się siedem razy.
Alabama oddała więcej strzałów, ale jakość jej amunicji była fatalna. Pociski, które trafiały Kearsarge’a, często nie eksplodowały. Jeden 100-funtowy pocisk z działa Blakely’ego utkwił w achtersztewniu Kearsarge’a nie detonując. Gdyby eksplodował, mógłby uszkodzić ster i zmienić wynik starcia.
Kearsarge strzelał wolniej, ale celniej. Jego 11-calowe Dahlgreny wyrywały całe fragmenty kadłuba Alabamy. Łańcuchowy pancerz skutecznie chronił maszynownię przed ogniem konfederatów.
Po około godzinie Alabama zaczęła tonąć. Semmes próbował uciekać w kierunku brzegu, ale okręt nabierał wody zbyt szybko. Wywiesił białą flagę i zarządził ewakuację. Kearsarge wyłowił część rozbitków z wody. Sam Semmes został podjęty przez jacht Deerhound, który zabrał go do Anglii, z dala od unijnej niewoli. To wywołało spore kontrowersje po stronie Unii.
Alabama zatonęła rufą naprzód na głębokości około 60 metrów. Kearsarge stracił jednego zabitego i dwóch rannych. Konfederaci stracili 19 zabitych 21 rannych, a kilkunastu członków załogi internowano we Francji.
A co z bitewniakami ?
Dla wargamerów ta bitwa to scenariusz z pozorną symetrią. Na papierze oba okręty wyglądają podobnie. W praktyce degradacja amunicji, prowizoryczny pancerz i różnica w kalibrze głównych dział przesądziły sprawę zanim padł pierwszy strzał. Dobry scenariusz do przetestowania, jak bardzo logistyka i stan techniczny wpływają na wynik, gdy same statystyki sugerują wyrównane starcie.
Jakie zasady ? Na take starcie polecamy Down of Iron https://www.wargamevault.com/en/product/396791/dawn-of-iron-the-american-civil-war-at-sea-first-anthology
Kapitanowie
Raphael Semmes miał 54 lata i pływał od dekad. Służył w US Navy podczas wojny z Meksykiem, ale gdy wybuchła secesja, przeszedł na stronę Południa. Zanim objął Alabamę, dowodził mniejszym rajderem CSS Sumter. Był pedantyczny w kwestii prawa międzynarodowego. Zanim spalił przechwycony statek, zawsze najpierw ewakuował załogę i pasażerów. Nosił charakterystyczne zakręcone wąsy, które stały się jego znakiem rozpoznawczym na obu stronach Atlantyku. Po ucieczce na pokładzie Deerhounda wrócił do Konfederacji i otrzymał awans na kontradmirała.
John Winslow miał 52 lata i podobną biografię. Też weteran wojny z Meksykiem. I tu pojawia się ciekawy szczegół: Semmes i Winslow służyli razem na tym samym okręcie, USS Cumberland, w latach czterdziestych. Znali się osobiście. Pod Cherbourgiem spotkali się jako wrogowie. Winslow miał poważne problemy ze wzrokiem i na jedno oko praktycznie nie widział. Nie przeszkodziło mu to w przeprowadzeniu precyzyjnie zaplanowanej akcji. Po zatopieniu Alabamy stał się bohaterem Unii, choć sam twierdził, że o wyniku zdecydował stan techniczny obu okrętów, a nie jego zasługi. Rzadka skromność jak na tamte czasy.